Postbiotyki i prebiotyczne polifenole – czym są i jak wpływają na organizm i mikrobiom jelitowy?

Indeks:

• Postbiotyki – aktywne biologicznie związki pozbawione żywych komórek
• Polifenole – bioaktywne związki o właściwościach prebiotycznych
• Postbiotyki i polifenole wpływ na mikrobiom jelitowy
• Podsumowanie: wspólny mianownik polifenoli i postbiotyków

8 minut czytania

Postbiotyki – aktywne biologicznie związki pozbawione żywych komórek

Postbiotyki to inaktywowane mikroorganizmy lub ich składniki, które mimo braku żywych komórek zachowują aktywność biologiczną i wywierają pozytywny wpływ na zdrowie.

Aby preparat uznać za postbiotyk, musi on:

• pochodzić od mikroorganizmów,
• zostać celowo poddany procesowi unieczynnienia,
• zawierać inaktywowane, czyli "nieżywe" komórki lub ich komponenty, z metabolitami np. kwas octowy lub bez,
• być wolny od żywych drobnoustrojów,
• wykazywać potwierdzone działanie prozdrowotne,
• spełniać rygorystyczne kryteria bezpieczeństwa.

Inaktywacja mikroorganizmów może przebiegać m.in. poprzez obróbkę cieplną, działanie wysokiego ciśnienia lub poprzez zakończony proces fermentacji. Postbiotyki, najczęściej otrzymuje się z bakterii Lactobacillus i Bifidobacterium, które charakteryzują się zdolnością do wytwarzania korzystnych kwasów organicznych, w tym krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA).

Polifenole – bioaktywne związki o właściwościach prebiotycznych

Polifenole to naturalne związki występujące w owocach, warzywach, ziołach, przyprawach i orzechach. Odgrywają ważną rolę w diecie człowieka, choć początkowo organizm traktuje je jako substancje „obce” i słabo je wchłania w jelicie cienkim.

Aż ok. 90% polifenoli dociera w niezmienionej formie do jelita grubego, gdzie ulega metabolizmowi przez mikrobiotę jelitową. Powstające w ten sposób mniejsze związki fenolowe są łatwiej przyswajalne i mogą wykazywać silne działanie prozdrowotne.

Polifenole – działanie modulacyjne:

• wykazują selektywne działanie przeciwdrobnoustrojowe, ale nie zakłócają wzrostu korzystnych bakterii,
• wspierają rozwój Lactobacillus i Bifidobacterium, dlatego mogą pełnić funkcję prebiotyczną.

Postbiotyki i polifenole wpływ na mikrobiom jelitowy

Choć działają w odmienny sposób, oba te składniki wspierają równowagę mikrobiologiczną i integralność bariery jelitowej. Odpowiednie warunki produkcyjne oraz połączenie korzystnych mikroorganizmów i ziół, pozwala uzyskać postbiotyczną kompozycję o działaniu stabilizującym przewód pokarmowy.

Przykłady działania polifenoli na mikrobiotę jelit

• polifenole z pestek winogron – zwiększają liczebność Bifidobacterium i bakterii z grupy Lactobacillus–Enterococcus, ograniczając rozwój Clostridium histolyticum,
• 6-gingerol z imbiru – sprzyja wzrostowi Bifidobacterium i Enterococcus,
• ekstrakty z oliwek – poprawiają proporcje bakterii z typów Firmicutes i Bacteroidetes,
• ganoderma lucidum (Reishi) – zwiększa liczebność Ruminococcaceae, Bifidobacteriaceae i Lactobacillaceae, jednocześnie zmniejszając udział Enterobacteriaceae.

Bioaktywność postbiotyków – szerokie spektrum działania

Składniki postbiotyków, m.in. peptydy, polisacharydy, kwasy organiczne np. kwas mlekowy, kwas octowy, komponenty ścian komórkowych, wywierają potwierdzone działanie:

• przeciwzapalne,
• immunomodulacyjne,
• przeciwdrobnoustrojowe,
• przeciwproliferacyjne,
• wspierające zdrowie metaboliczne i przewodu pokarmowego.

Podsumowanie: wspólny mianownik polifenoli i postbiotyków

Obie grupy związków:

• wspierają równowagę mikrobiomu,
• wzmacniają barierę jelitową,
• wykazują właściwości przeciwzapalne i antyoksydacyjne,
• modulują odpowiedź immunologiczną,
• wykazują korzystny wpływ na zdrowie człowieka.

Mimo dynamicznego rozwoju wiedzy na temat polifenoli i postbiotyków potrzebne są dalsze badania kliniczne, aby w pełni określić zakres ich działania. Jednak już dziś wiadomo, że składniki te oferują znaczące korzyści zdrowotne i stanowią obiecujące narzędzia terapeutyczne.

Bibliografia:

1. Ray S.K., Mukherjee S. Evolving Interplay Between Dietary Polyphenols and Gut Microbiota—An Emerging Importance in Healthcare. Front. Nutr. 2021.
2. Gowd V., Karim N., Shishir M.R.I., Xie L., Chen W. Dietary polyphenols to combat metabolic diseases via altering gut microbiota. Trends Food Sci. Technol. 2019.
3. Bouarab-Chibane L., Forquet V., Lantéri P., et al. Antibacterial Properties of Polyphenols: Characterization and QSAR Models. Front. Microbiol. 2019;10:829.
4. Puupponen-Pimia R., Nohynek L., Hartmann-Schmidlin S., et al. Berry phenolics selectively inhibit the growth of intestinal pathogens. J. Appl. Microbiol. 2005.
5. Ma G., Chen Y. Polyphenol supplementation benefits human health via gut microbiota: A systematic review via meta-analysis. J. Funct. Foods. 2020;66:103829.
6. Zhou L., Wang W., Huang J., et al. In vitro extraction and fermentation of polyphenols from grape seeds by human intestinal microbiota. Food Funct. 2016.
7. Coman M.M., Oancea A.M., Verdenelli M.C., et al. Polyphenol content and in vitro evaluation of antioxidant, antimicrobial and prebiotic properties of red fruit extracts. Eur. Food Res. Technol. 2017.
8. Yang K., Zhang Y., Cai M., et al. In vitro prebiotic activities of oligosaccharides from the by-products in Ganoderma lucidum spore polysaccharide extraction. RSC Adv. 2020.
9. Qin X., Fang Z., Zhang J., et al. Regulatory effect of Ganoderma lucidum and its active components on gut flora in diseases. Front. Microbiol. 2024.
10. Karbowiak M., Zielińska D. Postbiotyki – właściwości, zastosowanie i wpływ na zdrowie człowieka. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 2020, 27, 2 (123), 22 – 37. https://doi.org/10.15193/zntj/2020/123/332
11. Mishra, B., Mishra, A.K., Mohanta, Y.K. et al. Postbiotics: the new horizons of microbial functional bioactive compounds in food preservation and security. Food Prod Process and Nutr 6, 28 (2024). https://doi.org/10.1186/s43014-023-00200-w
12. Amobonye A, Pillay B, Hlope F, Asong ST, Pillai S. Postbiotics: an insightful review of the latest category in functional biotics. World J Microbiol Biotechnol. 2025

Paulina Andrzejewska

Specjalista Działu Naukowego OMNi-BiOTiC® Polska