Antybiotyki a mikrobiom jelitowy: jak wesprzeć jelita probiotykoterapią?

Indeks:

• Zaburzony mikrobiom jelitowy a biegunka poantybiotykowa
• Długoterminowe skutki antybiotykoterapii
• Antybiotykooporność – zagrożenie dla zdrowia publicznego
• Podsumowanie

5 minut czytania

Odkrycie pierwszego antybiotyku w 1928 roku przez Alexandra Fleminga zapisało się w historii świata jako przełomowe wydarzenie zmieniające losy świata. Dzięki nim leczenie powszechnych infekcji bakteryjnych, które wcześniej często kończyły się poważnymi chorobami a nawet śmiercią, stało się możliwe. Działanie tej grupy leków polega na niszczeniu patogenów lub hamowaniu ich rozwoju (1). Jednak należy pamiętać, że ich stosowanie związane jest z określonymi skutkami ubocznymi tj. biegunka i dysbioza jelitowa.

Zaburzony mikrobiom jelitowy a biegunka poantybiotykowa

Antybiotykoterapia zazwyczaj wykazuje niekorzystny wpływ na mikrobiom (jelitowy, waginalny). Najczęstszym objawem ubocznym tej terapii jest biegunka poantybiotykowa (AAD) związana właśnie z tym zaburzeniem.

Jak dochodzi do biegunki poantybiotykowej (AAD)?

Zaburzona mikrobiota jelitowa wpływa niekorzystnie na metabolizm węglowodanów i wchłanianie kwasów tłuszczowych, co powoduje biegunkę. Biegunka poantybiotykowa może być wywołana przez większość antybiotyków, jednak najsilniejszy związek występuje w wyniku stosowania tych o szerokim spektrum działania, takich jak cefalosporyny, fluorochinolony, penicyliny oraz klindamycyna (2).

Probiotykoterapia jako wsparcie mikrobioty jelitowej

Metaanalizy wskazują, że skutecznym wsparciem w redukcji lub zapobieganiu biegunce poantybiotykowej jest celowana, przebadana probiotykoterapia. Badania naukowe pokazują, że odpowiednie probiotyki potrafią asekurować jelito podczas antybiotykoterapii poprzez (3):

• obniżanie pH,
• produkcję bakteriocyn (przyczyniających się do zachowania równowagi mikrobiologicznej),
• wytwarzanie krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA),
• konkurowanie z patogenami.

Jak wybrać odpowiedni probiotyk podczas antybiotykoterapii?

Odnosząc się do definicji — probiotyki to żywe mikroorganizmy, które przynoszą korzyści zdrowotne gospodarzowi, gdy są podawane w odpowiednich ilościach i przez odpowiedni czas. Na co zatem należy zwrócić uwagę przy ich zakupie? Przede wszystkim na jakość oferowanych na rynku produktów, na to, czy szczepy są odpowiednio opisane i czy są rekomendowane przez specjalistów.

Rekomendowane szczepy probiotyczne

Światowa Organizacja Gastroenterologiczna (WGO) w swoich wytycznych wskazuje na konkretne szczepy probiotyczne o udowodnionym klinicznym działaniu, które rekomenduje przy stosowaniu anty-biotykoterapii i biegunce poantybiotykowej. Przykładem rekomendowanego probiotyku jest mieszanina zawierająca poniższe szczepy (4):

• Bifidobacterium bifidum W23,
• Bifidobacterium lactis W18 ,
• Bifidobacterium longum W51,
• Enterococcus faecium W54,
• Lactobacillus acidophilus W37 i W55,
• Lactobacillus paracasei W72,
• Lactobacillus plantarum W62,
• Lactobacillus rhamnosus W71,
• Lactobacillus salivarius W24.

Skuteczność tej mieszaniny probiotycznej oceniono w badaniu zespołu dr Koning już w 2008 roku (5). Badani otrzymywali przepisany zgodnie ze wskazaniami lekarza antybiotyk o szerokim spektrum działania – jakim była amoksycylina. Jedna grupa uczestników otrzymywała sam lek, a druga lek i probiotyk stosowany 2 razy dziennie. Wszystkim ochotnikom zbadano mikrobiotę jelitową oraz określono aktywność beta-glukozydazy, stężenie endotoksyny, toksynę A Clostridium difficile, poziom krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA) i pH kału. Wypróżnienia analizowano za pomocą bristolskiej skali uformowania stolca. W grupie probiotycznej zauważono istotne zmniejszenie wypróżnień biegunkowych. Ponadto po dłuższym czasie obserwacji zauważono u nich również wyższe poziomy kwasu masłowego w porównaniu do grupy antybiotycznej. Warto wiedzieć, że kwas masłowy to bardzo istotny dla zdrowia jelit krótkołańcuchowy kwas tłuszczowy, a jego poziom również może świadczyć o stanie zdrowia jelit.

Długoterminowe skutki antybiotykoterapii

Oprócz krótkoterminowych efektów ubocznych, takich jak biegunka, długotrwałe stosowanie antybiotyków może prowadzić do wielu problemów zdrowotnych. Wiele badań wskazuje na związek między stosowaniem antybiotyków już w okresie okołoporodowym lub we wczesnym dzieciństwie a ryzykiem rozwoju chorób alergicznych, autoimmunologicznych oraz metabolicznych w kolejnych latach życia(6). Są dostępne również badania, które sugerują, że ekspozycja na antybiotyki w pierwszym roku życia wiąże się ze zwiększonym ryzykiem nadwagi i otyłości w późniejszym okresie życia (7).

Antybiotykooporność – zagrożenie dla zdrowia publicznego

W ostatnich latach coraz częściej spotykamy się z problemem nadużywania lub niewłaściwego stosowania antybiotyków. Skutkiem tego jest rosnące zagrożenie zdrowia publicznego – antybiotykooporność. To zdolności bakterii do przetrwania i rozmnażania się mimo obecności antybiotyków, które w normalnych warunkach powinny je zniszczyć lub zahamować ich wzrost. Innymi słowy, to zjawisko, w którym bakterie stają się niewrażliwe na działanie leków przeciwbakteryjnych, co sprawia, że infekcje, które były wcześniej łatwe do wyleczenia, stają się trudniejsze do zwalczenia i znowu mogą być śmiertelne.

Bibliografia:

1. Gaynes, R..: The Discovery of Penicillin—New Insights after More Than 75 Years of Clinical Use. Emerg. Infect. Dis. 2017, 23, 849–853
2. Pereti P,: Preclinical and Clinical Pharmacology of Biotherapeutic Agents: Saccharomyces bou-lardii, November 2001 Journal of chemotherapy (Florence, Italy) 13(5):473-93
3. McFarland LV.: Antibiotic-Associated diarrhea: epidemiology, trends and treatment. Future Micro-biol 2008;3:563–78. 10.2217/17460913.3.5.563
4. Guarner, Francisco M,Sanders, Mary E.:WGO Guideline, World Gastroenterology Organisation Global Guidelines: Probiotics and Prebiotics, Journal of Clinical Gastroenterology 58(6):p 533-553, July 2024.
5. Koning CJM, Jonkers DMAE, Stobberingh EE, et al.: The effect of a multispecies probiotic on the intestinal microbiota and bowel movements in healthy volunteers taking the antibiotic amoxycillin. Am J Gastroenterol. 2008;103:178–189.
6. Queen J.,:Oral antibiotic use and chronic disease: long-term health impact beyond antimicrobial re-sistance and Clostridioides difficile, Gut Microbes. 2020 Feb 9;11(4):1092–1103.
7. Azad MB, Bridgman SL, Becker AB, Kozyrskyj AL.: Infant antibiotic exposure and the develop-ment of childhood overweight and central adiposity. Int J Obes (Lond) 2014

Paulina Andrzejewska

Specjalistka działu naukowego OMNi-BiOTiC® Polska